30/10/2025

ZISTWAR TIKOK : La Lang Kréol

 PO LIR OU ARLIR 

Lang Kréol Larényon i fé konèt azot in zistwar kréol nout péi po la zourné intèrnasional kréol té mardi 28 oktob 2025. 

Ala in zistwar kréol si la lang kréol i sort dan lo liv  ‘’Zistwar Tikok – Listwar Tikok’’ ékri par lo défin Pèr Kristian Fontinn é rann ali lomaz osi. Sours Liv ‘’Zistwar Tikok – Listwar Tikok’’ Editèr C.D.P.S

Liv Zistwar Tikok - Listwar Tikok / Lang Kréol Larényon



La Lang Kréol / Kristian Fontinn

Lang kréol-là, sa in lang malèr sa, in ! Bonpé i di lé kaziman parèy Fransé, soman la pa bézwin alé lwin po konprann la pa vré.

Anon pran in ka, nawar.

Ninkou, i pèt in batay lékol Tikok : Zérar Lanklim sanm Zozèf  Timarto la komans èk in ralé pousé anlèr létaz, la fini èk in mayaz lakros dan lémars, la roul ziska la kour rékréasyon.

Marmay sé larg an plan zot boul ponplémous, zot zagat, zot kadok tousala, po kouri po fé lantouraz.

Lo métrès in bèl fanm zorèy i apèl Madam Baltazar i vyin son tour war kosa i èspas. Soman li la pa davi marmay i antour konmsa, li kri apré zot i di : ‘’Allez les enfants, dégagez !’’ Epi son dé min i bat la zèl papang apo koup ranpar boranbor.

Na inndé marmay i kalkil la bézwin azot po donn la min i kour vitman. Tikok dann ta i di : ‘’ Ala nou la madam. Pokosa ou la kri anou ?’’

Madam Baltazar i ansalèr plis ankor, i vyin roz minm koman tomat byin mir, i kri, i di : ‘’Je vous ai dit dégagez vous m’entendez !’’

Plik èl i kri ‘’dégagez’’, sé plik marmay i fé lo ta. Mandoné, na in métrès kréol  Mamzèl Fifine, in ti mèr gèp fayfay minm i apèrswa lo mouvman, i mars si bann marmay konmsa i kri : 

‘’Zot la pa antandi, la ? la di azot : sap azot ! fil ! roul ! sort azot tèrlà ! alé zwé ! Dégaz vitman ankontrèr ! ousansa…’’

Pasito la di sa tout marmay la fané.

-‘’ Comment !’’ – lo fanm zorèy, lo zyé bèl minm koman dé line oplin si lo ti fanm kréol ‘’Comment faîtes-vous donc, Fifine pour avoir une telle autorité ? Toute menue que vous êtes ?’’

- ‘’Ladan, la pa kèksyon lotorité, ladan ! Madanm Baltazar !  Sa zis in kèksyon lo kozé ! La pa kèksyon ti, gro. Sa in kèksyon byin di : ‘’Dégagez’’ an fransé i vé dir, amiz pa. La, anplis, ou té parèy in moun té i vé porsi azot lwin minm’’.

I prétandir, apréla, lèrk la rant dan la klas, lo Madam Baltazar la désid fé in léson ’’d’éveil’’ i domann azot inndé kèktsyon dési kosa la éspasé, i di : ‘’Allons, Tikok, raconte-nous tes impressions ! Dis-nous qu’est-ce qui t’a frappé, pendant la récréation ?’’

Tikok sé pase dobout, la tranblad dési li, i di : ‘’La pa mwin la batay, Madam ! Mwin la pa tap pèrsone, pèrsone la pa tap amwin osi ! Sa Zozèf Timarto la giny lo kou, la, Lanklim la kounis ali.’’

Lo diférans rant Kréol èk fransé ? C’est frappant, n’est- ce pas ?

Sours promié Liv Zistwar Tikok – Listwar Tikok / Kristyan Fontinn

In patrimwane kiltirèl Félix Clain

Ala in lèstré lo zistwar i sort dan lo liv Zistwar Tikok – Listwar Tikok (ta Félix Clain) 

Po konèt : Kopiaz roprodiksion intèrdi. 

Si zot i ropran mon lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort mi kont si zot.

Paz Facebook Lang Kréol Larényon  : https://www.facebook.com/langkreollarenyon

Shène YouTube Lang Kréol Larényon : https://www.youtube.com/@LangKr%C3%A9olLar%C3%A9nyon

Lang Kréol Larényon

29/10/2025

Mardi 28 oktob 2025 : té Zourné Intèrnasional Kréol

PO LIR OU ARLIR

Lang Kréol Larényon i fé azot in listorik po la zourné intèrnasional kréol té mardi 28 oktob 2025 parkoman la désid sa.

IN RAPÈL É PO SAT I KONÉ PA KOMAN LA DÉSID MÈT DOBOUT SOMINN É ZOURNÉ KRÉOL-LÀ.

Ayti… Louizane… Martinik… Gwadloup… Sint Lisi… La Dominik… Moris… Sésèl…Rodrig… Larényon……

Po in tralé domoun lo mwa mé lé lo mwa lo pli gadianm, po bann kréolofone lo mond antyé, la toultan swiv koman zot lang kréol, i fé son lavansaz, dan so lané 2002 so moi mé i anons lanivèsèr istorik po la lang kréol. Parlfèt dan la sominn lo 22- 28 mé 1983 la ba Lafayèt an Louisane, lo komité Bannzil kréol la tyinbo lo dernyè vandredi lo mwa oktob kom ‘’Zourné Intèrnasional Kréol’’.

Koman zourné, la rant dann zabitid bann kréolofone ? Kisa la désid mèt so zourné la, dobout ? Kosa zot la vé konm pwinnvizé lèrk zot la domann po mèt dobout so zourné Kréol ?

Parlfèt po byin konprann linportans zourné Kréol, i fo fé in rotour si lan-naryèr, apartir 1969 inndé zétidyan rénioné, la komans maziné, travay si bann posibilité lo kréol, sré kapab avoir anndan lo dévlopman Larénion konm anndan la lidantité èk la fièrté bann rénioné, porézon zot i komans travay si lékritir la lang rénioné, zot va mèt zot bann mazinasion dan in zournal konm tit « Lo Rido Kann »

Anstanla té falé tyinbo sèktèr dovan tout so takon domoun té prétan pa ditou i konsidèr pa lo Kréol konm inn Lang ek so bann kapasité, so mazinasion la, po touf lo Kréol té i lèv antoupartou anparmi lo politikèr rénioné kiswa drwat kom gosh.

Zétid Kréol Internasional zot va argroup azot anndan in group siantifik épi zot va sort in livré ousa zot va espozé zot travay, so livré  sra aplé « Sobatkoz » ékri an dé lang Kréol / Fransé

Lé byin dan so lépok là, 1983 – Bannzil Kréol va énèt : Akoz Bannzil Kréol la fénésans ?

Kansa bann Kréolis la mazine domann fé in zourdfèt po la lang Kréol ?

Sours : komité Bannzil kréol

In patrimwane kiltirèl Félix Clain

Po konèt : Kopiaz roprodiksion intèrdi. 

Si zot i ropran mon lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort mi kont si zot.

Paz Facebook Lang Kréol Larényon : https://www.facebook.com/langkreollarenyon

Shène YouTube Lang Kréol Larényon : https://www.youtube.com/@LangKr%C3%A9olLar%C3%A9nyon

Lang Kréol Larényon

KOZÉ FÉLIX RÈSPONSAB LANG KRÉOL LARÉNYON

Lé vré fo pa atann in zourné dan lané po sobat po nout lang, lé toulézour fo fé viv nout langkozé, mé lé inportan osi fé in sominn kréol po mèt an valèr tout sat i fé nout kalité kréol kiswa nout kiltir, nout lang, nout patrimwane, dan nout vi toulézour po pa bann zénérasion i lèv i koné pa kosa ilé, minm si koméla désèrtin militan té lit posa i fé pi tro in kont èk sominn kréol sat lé domaz lès ali dan lamin bann dominan i diriz nout kiltir i fé lipokrizi po makot ali ninportan koman, séposa fo bann militan minm sakinn dan son kwin i kontinié sobat é ardobout po nout lang é tout nout kalité kréol i dobout partou dan nout péi po pa nout lang é  kiltir i tinn pa dann fénwar. 

Po konèt : Kopiaz roprodiksion intèrdi. 

Si zot i ropran mon lartik po fé konèt oubli pa di ousa i sort mi kont si zot.

Paz Facebook Lang Kréol Larényon  : https://www.facebook.com/langkreollarenyon

Shène YouTube Lang Kréol Larényon : https://www.youtube.com/@LangKr%C3%A9olLar%C3%A9nyon

Félix Clain rèsponsab Lang Kréol Larényon

21/03/2025

Kontinyé tyinbo ansanm

Lo tan dot nouvèl i ariv bin rolir lo bann zartik lé dosi lo Paz Facebook é Blog Lang Kréol Larényon.

Tyinbo Ansanm.

Lang kréol Larényon